Çilek

Çilek Nedir?

Çilek, gülgiller (Rosaceae) ailesinin Fragaria cinsinden, yere yakın büyüyen çok yıllık otsu bir bitkinin kırmızı, sulu ve hoş kokulu meyvesidir. Bugün yetiştirilen kültür çileği (Fragaria × ananassa), 18. yüzyılda Avrupa'da Kuzey Amerika kökenli Fragaria virginiana ile Güney Amerika kökenli Fragaria chiloensis türlerinin melezlenmesiyle ortaya çıkmıştır. Botanik açıdan yediğimiz kırmızı kısım, çiçek tablasının etlenmesiyle oluşur; yüzeydeki küçük sarı noktalar ise her biri bir tohum taşıyan asıl meyvelerdir.

Çeşitleri ve Mevsimi

Kültür çileğinin yanı sıra ormanlık alanlarda kendiliğinden yetişen, küçük taneli ve yoğun aromalı dağ çileği ya da orman çileği (Fragaria vesca) da bilinir. Kültür çeşitleri tanenin iriliğine, sertliğine ve hasat zamanına göre ayrılır; kimi çeşitler yılda bir kez, kimileri ise mevsim boyunca birkaç kez ürün verir.

Türkiye dünyanın önde gelen çilek üreticileri arasındadır; Mersin ve Aydın başlıca üretim bölgelerindendir. Örtü altında ve sıcak bölgelerde yetiştirilen çilekler kış sonundan itibaren pazara gelir. Açık tarla çileğinin asıl mevsimi ise ilkbahar sonu ve yaz başıdır, yani kabaca nisan-haziran dönemidir.

Nasıl Seçilir ve Saklanır?

• Parlak, eşit kırmızı renkli, sapı ve yeşil yaprakçıkları taze görünen, kokusu belirgin çilekler seçilmelidir.
• Çilek koparıldıktan sonra olgunlaşmaya devam etmez; beyaz ya da yeşil kısımları olan taneler sonradan tatlanmaz.
• Ezik, sulanmış ya da küflü taneler ayıklanmalıdır; küf kaptaki diğer tanelere çabuk yayılır.
• Çilek buzdolabında yıkanmadan, tek kat halinde ve hava alan bir kapta saklanmalı, 1–3 gün içinde tüketilmelidir.
• Yıkama, yemeden hemen önce ve saplarıyla birlikte yapılmalı, saplar yıkamadan sonra alınmalıdır. Böylece meyve su çekmez.

Uzun süre saklamak için yıkanıp kurulanmış, sapı alınmış çilekler tepside tek tek dondurulup sonra poşetlenebilir.

Mutfakta Kullanımı

Çilek en çok taze olarak yenir. Çilek reçeli Türk mutfağının en sevilen reçellerindendir; ayrıca marmelat, komposto, şurup, muhallebi, pasta, tart, dondurma ve sorbelerde kullanılır. Yoğurt, kaymak ve krema ile iyi uyum sağlar; az miktar limon suyu ya da şeker aromasını öne çıkarır. Yeşil salatalarda taze nane ve balzamik sirke ile de değerlendirilir.

Besin Değeri

Çileğin 100 gramında yaklaşık 32 kcal enerji bulunur ve büyük kısmı sudur. Çilek çok iyi bir C vitamini kaynağıdır; 100 gramı bir yetişkinin günlük C vitamini ihtiyacının önemli bir kısmını karşılar. Ayrıca folat, manganez, potasyum ve lif içerir; kırmızı rengini antosiyanin adı verilen bitkisel pigmentlerden alır. Araştırmalar, meyve ve sebzeden zengin beslenmeyi kalp-damar sağlığı açısından olumlu sonuçlarla ilişkilendirmektedir; ancak tek bir meyve hastalıklardan koruyamaz.

Doğal şeker içerdiği için diyabeti olanlar çileği porsiyon kontrolüyle, öğün planlarına uygun miktarda tüketmelidir. Bazı kişilerde çilek ağız çevresinde kaşıntı ya da kızarıklık gibi alerjik tepkilere yol açabilir; böyle bir durumda tüketim bırakılmalıdır.

Sık Sorulan Sorular

Diğer meyveleri incelemek için tıklayın.