Keçiboynuzu Çayı Nedir?
Keçiboynuzu (Ceratonia siliqua), baklagiller (Fabaceae) familyasından, Akdeniz havzasına özgü, her dem yeşil bir ağaçtır. Türkiye'de Akdeniz ve Ege kıyılarında, özellikle Mersin ve Antalya çevresinde doğal olarak ve bahçelerde yetişir. Meyvesi 10–30 cm uzunluğunda, koyu kahverengi, sert kabuklu bir baklaya benzer; içinde tatlı, etli bir kısım ve sert çekirdekler bulunur.
Keçiboynuzu Ürünleri
Baklalar yaz sonunda olgunlaşıp kahverengileşince toplanır ve kurutulur. Keçiboynuzu tozu ya da unu, çekirdekleri ayrılan bu kurutulmuş baklaların öğütülmesiyle elde edilir; bir özsuyun kurutulmasıyla yapılmaz. Baklaların suda bekletilip kaynatılmasıyla elde edilen öz koyulaştırılarak keçiboynuzu pekmezi yapılır. Çekirdeklerden ise gıda sanayisinde kıvam artırıcı olarak kullanılan keçiboynuzu gamı (E410) elde edilir. Keçiboynuzu tozu, kakaoya benzeyen rengi ve tatlı aromasıyla tariflerde kakao yerine de kullanılabilir.
Keçiboynuzu Çayı Nasıl Demlenir?
- 2–3 adet kuru keçiboynuzu yıkanır ve küçük parçalara kırılır; sert çekirdekler ayıklanabilir.
- Parçalar yaklaşık 500 ml suyla tencereye konur, kaynamaya başladıktan sonra kısık ateşte 10–15 dakika kaynatılır.
- Ocaktan alınıp 5 dakika demlendirilir ve süzülerek içilir.
- Pratik bir yöntem olarak 1 tatlı kaşığı keçiboynuzu tozu bir fincan sıcak suyla karıştırılabilir; bu durumda içecek tortulu olur.
Keçiboynuzu doğal olarak tatlı olduğu için genellikle şeker eklemeye gerek kalmaz. İstenirse tarçın ya da zencefil eklenebilir; sıcak ya da soğuk içilebilir. Keçiboynuzunda kafein bulunmaz. Kuru keçiboynuzu hava almayan bir kapta, serin ve kuru bir yerde saklanmalıdır; nemlenip küflenen ya da böceklenen baklalar kullanılmamalıdır. Hazırlanan çay buzdolabında saklanıp bir gün içinde tüketilmelidir.
Besin Değeri
Keçiboynuzunun etli kısmı doğal şeker bakımından zengindir; lif, kalsiyum, potasyum ve tanen gibi polifenoller içerir. Ancak bu besinlerin yalnızca küçük bir kısmı demleme suyuna geçer. Lif büyük ölçüde süzülen parçalarda kalır; çaydaki mineral ve vitamin miktarı düşüktür, C vitamini ise yok denecek kadar azdır. Bu nedenle keçiboynuzu çayı bir kalsiyum, demir ya da vitamin kaynağı olarak görülmemelidir. İçerdiği tanenler demir emilimini artırmaz, aksine azaltabilir. Kemikleri güçlendirdiği, kansızlığa iyi geldiği ya da cildi gençleştirdiği yönündeki iddialar kanıtlanmış değildir.
Geleneksel Kullanımı ve Dikkat Edilmesi Gerekenler
Halk arasında keçiboynuzu ve pekmezi öksürük ve boğaz için, tanen içeriği nedeniyle de ishalde kullanılır. Bu kullanımlar gelenekseldir ve tedavinin yerine geçmez; uzun süren ishal ya da öksürükte doktora başvurulmalıdır.
- Hamile ve emziren kadınlar, düzenli ilaç kullananlar, böbrek ya da karaciğer hastalığı olanlar keçiboynuzu çayını düzenli içmeden önce doktorlarına danışmalıdır.
- Diyabeti olanlar, yoğun demlenmiş çayın ve keçiboynuzu tozunun doğal şeker içerdiğini göz önünde bulundurmalıdır.
- Çok fazla içildiğinde mide ve bağırsak rahatsızlığına yol açabilir; günde bir iki fincanla sınırlı tutmak uygundur.
- Baklagillere alerjisi olanlar dikkatli olmalıdır.
Sık Sorulan Sorular
Diğer çay çeşitlerini incelemek için tıklayın.