Bakla

Bakla Nedir?

Bakla, baklagiller (Fabaceae) familyasından, bilimsel adı Vicia faba olan tek yıllık bir bitkinin ve bu bitkinin kabuklu tohumlarının adıdır. Yakın Doğu ve Akdeniz havzasında binlerce yıldır tarımı yapılan en eski kültür bitkilerinden biridir. Serin iklimi sever; Türkiye'de özellikle Ege, Marmara ve Akdeniz bölgelerinde yetiştirilir. Taze iken yeşil kabuğuyla ya da yalnızca iç tanesiyle, olgunlaşıp kuruduktan sonra ise kuru bakla olarak tüketilir.

Taze Bakla, İç Bakla ve Kuru Bakla

• Taze bakla: İlkbaharda, genellikle Mart ile Mayıs arasında pazara gelir. Genç ve ince kabuklu olanlar kabuğuyla birlikte pişirilir.
• İç bakla: Kabuğundan çıkarılmış taze ya da dondurulmuş tanelerdir. Tanelerin dış zarı sertse kısa süre haşlandıktan sonra soyulabilir.
• Kuru bakla: Olgunlaşıp kurutulmuş, kahverengimsi tanelerdir. Kabuğu soyulup kırılmış kuru bakla, favanın ana malzemesidir.

Türk Mutfağında Bakla

Zeytinyağlı taze bakla, dereotu ile pişirilip yoğurtla servis edilen klasik bir ilkbahar yemeğidir. Kuru bakladan yapılan fava, ıslatılıp haşlanan baklanın zeytinyağı ve soğanla püre haline getirilmesiyle hazırlanır; dereotu ile süslenerek soğuk meze olarak sunulur ve özellikle Ege ve İstanbul mezelerinde yaygındır. İç bakla pilava, enginar yemeğine ve salatalara eklenir. Kuru bakla pişirilmeden önce birkaç saat ya da bir gece suda bekletilmeli, ıslatma suyu dökülmeli ve tamamen yumuşayana kadar pişirilmelidir.

Besin Değeri

Bakla iyi bir bitkisel protein ve lif kaynağıdır. Folat, manganez, bakır, fosfor, magnezyum ve demir içerir. Folat, hücre bölünmesi ve hamilelikte bebeğin sinir sistemi gelişimi için önemli bir B vitaminidir; ancak G6PD eksikliği olan anne adayları için bakla uygun bir folat kaynağı değildir. Baklada bulunan demir bitkisel kaynaklı olduğundan, C vitamini içeren sebzelerle birlikte tüketilmesi emilimini artırır. Bakla ayrıca doğal olarak L-dopa (levodopa) içerir; bu madde baklayı bazı ilaçlarla etkileşime açık hale getirir.

Favizm ve Diğer Uyarılar

Favizm: G6PD (glukoz-6-fosfat dehidrogenaz) enzimi eksikliği olan kişilerde bakla yemek, kırmızı kan hücrelerinin hızla parçalanmasına, yani akut hemolitik kansızlığa yol açabilir. Halsizlik, solukluk, ciltte ve gözlerde sararma ve koyu renkli idrar bu durumun belirtileri arasındadır. Favizm özellikle çocuklarda hayati tehlike oluşturabilir ve acil tıbbi müdahale gerektirir. G6PD eksikliği Türkiye'de de görülür ve Akdeniz bölgesinde daha sıktır. Bu enzim eksikliği bilinen kişiler taze, kuru ya da pişmiş fark etmeksizin bakladan ve bakla içeren yiyeceklerden tamamen uzak durmalıdır.

• L-dopa içeriği nedeniyle MAO inhibitörü grubu ilaç kullananlarda tansiyon ani yükselebilir; bu ilaçları ya da Parkinson ilacı kullananlar bakla tüketimini doktorlarıyla konuşmalıdır.
• Bakla bazı kişilerde gaz ve şişkinlik yapabilir; hassas bağırsağı olanlar az miktarla başlamalıdır.
• Baklagillere alerjisi olanlarda alerjik reaksiyon görülebilir.
• Taze bakla buzdolabında kabuklu olarak birkaç gün saklanabilir; daha uzun süre için ayıklanıp kısa süre haşlanarak dondurulmalıdır. Kuru bakla ağzı kapalı bir kapta serin ve kuru yerde saklanır.

Sık Sorulan Sorular

Diğer bakliyatları incelemek için tıklayın.