Aspir Otu Nedir?
İnsanlık tarihinin en eski kültür bitkilerinden biri olan aspirin anavatanının Orta Doğu ve çevresi olduğu düşünülür. Bugün dünyada en çok tohumundan elde edilen aspir yağı için yetiştirilir; kurutulmuş çiçek taç yaprakları ise renk verici ve baharat olarak kullanılır. Türkiye'de de başta İç Anadolu olmak üzere çeşitli bölgelerde yağlık tohum bitkisi olarak tarımı yapılır.
Tarihi ve Yetiştiriciliği
Aspir çok eski çağlardan beri bilinir; Eski Mısır'da kumaş boyamak için kullanıldığı ve çiçeklerinin mezarlarda bulunduğu kaydedilmiştir. Çiçeklerinden elde edilen sarı ve kırmızı boyalar uzun süre kumaş ve yiyecekleri renklendirmek için kullanılmış, bu yüzden bitki yalancı safran olarak da anılmıştır.
Derine inen kazık kökü sayesinde topraktaki derin suya ulaşabilen aspir kurağa dayanıklıdır; kurak ve yarı kurak iklimlerde iyi gelişir. Nemli ve yağışlı koşullarda ise mantar hastalıklarına yatkınlaşır. Genellikle ilkbaharda ekilir, yaz başında ve ortasında çiçeklenir; tohum hasadı yaz sonunda yapılır. Renk ve baharat amacıyla kullanılan kısım yapraklar değil, çiçeklenme döneminde toplanıp gölgede kurutulan çiçek taç yapraklarıdır.
Mutfakta ve Gıdada Kullanımı
- Aspir yağı: Tohumlardan elde edilen açık renkli ve nötr tatlı bir yağdır; salatalarda, yemeklerde ve margarin yapımında kullanılır. Yüksek linoleik ve yüksek oleik asitli tipleri vardır; yüksek oleik tipler ısıya daha dayanıklıdır.
- Kurutulmuş çiçek: Pilav, çorba, sos ve tatlılara sarı-turuncu renk vermek için kullanılır. Safranın aromasını vermez, yalnızca renk verir.
- Çay: Halk arasında kurutulmuş çiçeklerinden çay da hazırlanır.
Aspir çiçeği baharatçılarda zaman zaman safran adıyla satılabildiğinden alırken dikkat edilmelidir. Gerçek safran, safran çiğdeminin ince, koyu kırmızı ve ucu genişleyen tepecik telleridir; aspir ise daha kısa, turuncu-sarı ve dağınık taç yapraklarından oluşur ve çok daha ucuzdur.
Besin Değeri
Aspir yağı, tüm sıvı yağlar gibi enerji yoğundur ve E vitamini içerir. Yüksek linoleik tipte omega-6 grubu bir yağ asidi olan linoleik asit, yüksek oleik tipte ise tekli doymamış oleik asit baskındır. Kurutulmuş çiçek yemeklere çok az miktarda girdiği için beslenmeye katkısı sınırlıdır; renk veren maddeleri kartamin ve aspir sarısı adı verilen pigmentlerdir.
Güvenlik ve Dikkat Edilecekler
Aspir çiçeği halk arasında ve geleneksel Asya tıbbında çeşitli şikâyetler için kullanılır; ancak bu kullanımlar kanıtlanmış tedavi değildir ve hastalıkların tedavisi için önerilmez.
- Hamilelikte aspir çiçeği ve çayı kullanılmamalıdır; rahim kasılmalarını uyarabileceği bildirilmiştir.
- Kan sulandırıcı ilaç kullananlar, kanama bozukluğu olanlar ve ameliyat olacak kişiler aspir çiçeği ya da özütü kullanmadan önce doktora danışmalıdır.
- Papatya ve kasımpatı gibi papatyagillere alerjisi olanlarda alerjik reaksiyon görülebilir.
- Emziren anneler, karaciğer veya böbrek hastaları ve düzenli ilaç kullananlar doktora danışmadan çay ya da takviye olarak kullanmamalıdır.
Sık Sorulan Sorular
Diğer otları incelemek için tıklayın.