Çarkıfelek Otu Nedir?
Bitkisel çay olarak kullanılan tür çoğunlukla Passiflora incarnata'dır; bu türün anavatanı Kuzey Amerika'nın güneydoğusudur. Cinsin diğer türlerinin büyük bölümü ise Orta ve Güney Amerika kökenlidir. Türkçedeki adı, taç yaprakların üzerinde çark gibi dizilen ince, renkli ipliksi yapılardan oluşan gösterişli çiçeğinden gelir. Çay ve bitkisel ürünlerde bitkinin toprak üstü kısımları, yani yaprak, sap ve çiçekleri kurutularak kullanılır.
Çarkıfelek Türleri ve Meyvesi
Passiflora cinsinde yüzlerce tür bulunur. Mutfakta ve bitkisel kullanımda öne çıkanlar şunlardır:
- Passiflora incarnata: Çay ve bitkisel preparatlarda kullanılan türdür. Mor-beyaz çiçekli, tırmanıcı, çok yıllık bir bitkidir.
- Passiflora edulis: Türkiye'de çarkıfelek meyvesi, tutku meyvesi ya da passion fruit olarak bilinen meyveyi verir. Mor ya da sarı kabuklu meyvenin içi, siyah çekirdekleri saran sulu ve mayhoş bir özle doludur.
- Passiflora caerulea: Mavi-beyaz çiçekleri nedeniyle bahçelerde ve çitlerde sıkça süs bitkisi olarak yetiştirilir. Bu tür çay yapmak için kullanılmamalıdır; bazı süs türlerinin yaprakları siyanojenik glikozitler içerebilir.
Çarkıfelek Çayı Nasıl Hazırlanır?
Çay için güvenilir bir aktardan ya da eczaneden, tür adı belirtilmiş kurutulmuş Passiflora incarnata alınmalıdır. Genel olarak bir çay bardağı kaynamış suya yaklaşık bir tatlı kaşığı (1–2 gram) kurutulmuş ot eklenir, ağzı kapalı olarak 5–10 dakika demlendikten sonra süzülür. Tadı hafif ve otsudur; istenirse biraz bal eklenebilir.
Bitkiyi kendi bahçesinde yetiştirenler, yaprak ve çiçekli dalları çiçeklenme döneminde toplayıp doğrudan güneş almayan, havadar ve gölge bir yerde kurutmalıdır. Güneşte kurutma etken maddelerin bozulmasına yol açabilir. Kuruyan ot ağzı kapalı bir kapta, serin ve karanlık bir yerde saklanır.
Geleneksel Kullanımı ve Araştırmalar
Çarkıfelek otu halk arasında ve Avrupa'daki geleneksel bitkisel ürünlerde daha çok hafif sinirlilik, gerginlik ve uykuya dalmakta zorlanma durumlarında sakinleştirici amaçla kullanılır. Bitki flavonoitler ve az miktarda harman türü alkaloitler içerir. Bazı küçük klinik çalışmalar çarkıfelek ekstrelerini kaygı belirtilerinde hafif iyileşme ile ilişkilendirmektedir; ancak kanıtlar sınırlıdır ve bitki herhangi bir hastalığın tedavisinin yerine geçmez.
Kurutulmuş ot, az miktarda tüketildiği için önemli bir besin kaynağı değildir. Besin değeri açısından öne çıkan, Passiflora edulis'in meyvesidir; bu meyve iyi bir C vitamini ve lif kaynağıdır.
Kimler Dikkatli Olmalı?
- Uyku hali ve sersemlik yapabileceği için içtikten sonra araç ve makine kullanılmamalıdır.
- Sakinleştirici, uyku ilacı, antidepresan ya da kan sulandırıcı kullananlar, alkol tüketenler ve ameliyat planlananlar kullanmadan önce mutlaka doktora danışmalıdır.
- Hamilelik ve emzirme döneminde güvenliği yeterince bilinmediği için önerilmez.
- Çocuklarda ve karaciğer ya da böbrek rahatsızlığı olanlarda doktor önerisi olmadan kullanılmamalıdır.
Uzun süreli ya da yüksek miktarda kullanımdan kaçınılmalı, yakınmalar sürüyorsa bitkisel çay yerine bir hekime başvurulmalıdır.
Sık Sorulan Sorular
Diğer otları ve bitkileri incelemek için tıklayın.