Sarpan (Çitari)
📖 İçindekiler
Sarpan (Çitari) Nedir?
Sarpan, çipura, karagöz ve isparozun da bulunduğu Sparidae familyasından Sarpa salpa türü balığın Türkiye'deki adlarından biridir; yöreden yöreye çitari, salpa ya da sarpa olarak da anılır. Doğu Atlantik kıyılarında ve Akdeniz'de yaşar; Türkiye'de özellikle Ege, Akdeniz ve Marmara kıyılarında görülür. Kayalık ve deniz çayırlarıyla kaplı sığ kıyılarda, çoğu zaman kalabalık sürüler halinde dolaşır. Yetişkinleri büyük ölçüde otçuldur; kayalardaki yosunlar ve deniz çayırlarıyla beslenir.
Sarpan Nasıl Tanınır?
Sarpanın gövdesi oval ve yanlardan basıktır, rengi gri-gümüşidir. En belirgin özelliği, baştan kuyruğa uzanan 10 civarında altın sarısı boyuna çizgidir. Göğüs yüzgecinin dibinde küçük, koyu bir leke bulunur; gözleri altın sarısı tonludur, ağzı küçüktür. Kuyruk sapında siyah halka bulunmaz; bu özellik, sık karıştırıldığı isparoza (Diplodus annularis) aittir. Sarpan genellikle 20–30 cm boyunda yakalanır, daha büyük bireylere de rastlanır.
Avcılığı
Sarpan kıyıdan oltayla sık yakalanan bir balıktır. Otçul olduğu için yem olarak daha çok ekmek içi, hamur ve kayalardan toplanan yeşil yosun tercih edilir. Ağzı küçük olduğu için küçük iğneler ve ince misina kullanılır. Sarpan ağla ve zıpkınla da avlanır. Ticari değeri çipura ve karagöz gibi akrabalarına göre düşüktür. Sarpan için geçerli asgari avlanma boyu ve dönem kuralları, Tarım ve Orman Bakanlığının yayımladığı ticari ve amatör su ürünleri avcılığını düzenleyen güncel tebliğlerden kontrol edilmelidir.
Temizlenmesi ve Pişirilmesi
Sarpan, beslendiği yosunlar nedeniyle zaman zaman belirgin bir yosun ya da iyot kokusu taşıyabilir. Bu kokuyu azaltmak için balık yakalandıktan sonra bekletilmeden temizlenmeli, iç organları alınmalı ve karın boşluğunu kaplayan siyah zar iyice sıyrılmalıdır.
Taze sarpan buzdolabında en fazla 1–2 gün saklanmalı ya da temizlenip dondurulmalıdır. Eti beyaz ve yumuşaktır; iyi temizlenmiş taze sarpan ızgara, tava, buğulama ya da fırında pişirilebilir; limon, defne yaprağı, sarımsak ve zeytinyağıyla iyi uyum sağlar. Balık, eti beyaz ve opak olana, kılçıktan kolayca ayrılana kadar pişirilmelidir; içi pembe ya da yarı saydam kalmamalıdır.
Güvenlik: Halüsinasyon Yapan Balık Zehirlenmesi
Sarpan, Akdeniz'de nadiren görülen ve “halüsinojenik balık zehirlenmesi” olarak bilinen tabloyla ilişkilendirilen türlerdendir. Bildirilen vakalarda balığı yedikten birkaç saat sonra baş dönmesi, bulantı, görsel ve işitsel halüsinasyonlar ve kâbus benzeri belirtiler görülmüştür. Belirtiler genellikle bir iki gün içinde geçse de böyle bir tablo yaşayan kişinin tıbbi yardım alması gerekir. Zehirlenmeye yol açan maddenin kaynağı tam olarak aydınlatılmamıştır; balığın beslendiği yosunlarla ya da bunların üzerindeki mikroskobik canlılarla ilişkili olduğu düşünülmektedir. Bazı kaynaklar riskin kafa kısmında daha yüksek olabileceğini belirttiği için kafanın yenmemesi önerilir. Vakalar seyrektir, ancak sarpanın bu yönüyle bilinmesi önemlidir.
Sık Sorulan Sorular
Sarpan (Çitari) | Yemek Sözlük Podcast
Diğer balık türlerini incelemek için tıklayın.
