Karanfil Nedir?
Anavatanı Endonezya'daki Maluku (Baharat) Adaları'dır; bugün başlıca Endonezya, Madagaskar, Tanzanya (Zanzibar) ve Sri Lanka'da yetiştirilir. Çivi biçimindeki tomurcuk yaklaşık 1–2 cm boyundadır: Alt kısmı sap gibi uzundur, üst ucunda ise dört çanak yaprağın çevrelediği, açmamış taç yapraklardan oluşan küçük bir topuz bulunur. Bahçelerde yetiştirilen karanfil çiçeği (Dianthus) bu baharatla akraba değildir; aynı adı taşımaları kokularının benzerliğine dayanır.
Hasadı, Rengi ve Kalitesi
Tomurcuklar yeşilden pembemsi kırmızıya döndüğü ama henüz açmadığı dönemde elle toplanır ve güneşte kurutulur. Kurudukça koyu kahverengi ya da kızılımsı kahverengi bir renk alır; siyah değildir. Karanfilin keskin, sıcak ve hafif acımsı aroması, uçucu yağının büyük kısmını oluşturan öjenol bileşeninden gelir. Kaliteli karanfil dolgun ve yağlıdır, tırnakla bastırıldığında yağ bırakır; kırık, kuru ve kokusuz taneler bayatlamıştır.
Mutfakta Kullanımı
Karanfil çok güçlü bir baharat olduğu için az kullanılır; çoğu tarifte birkaç tane yeterlidir. Türk mutfağında en çok şu yemeklerde yer alır:
- Ayva tatlısı, komposto, hoşaf ve şerbetli tatlıların şerbeti
- Kek, kurabiye ve kış tatlıları; tarçın ve zencefille sık eşleşir
- Et suları, soslar ve bazı et yemekleri; bütün karanfil bir soğana batırılıp tencereye atılabilir
- Turşular ve sıcak kış içecekleri
Dünya mutfaklarında da yaygındır: Hint mutfağındaki garam masala ve Çin mutfağındaki beş baharat karışımı gibi karışımların bileşenleri arasında yer alır. Bütün karanfil servis öncesinde çıkarılır; toz karanfil ise yemeğin tadını kolayca bastırıp acılaştırabildiği için bir tutamdan fazla kullanılmamalıdır. Tane karanfil hava almayan bir kapta, ışıktan uzakta uzun süre aromasını korur; toz karanfil ise birkaç ay içinde kokusunu kaybettiği için küçük miktarlarda alınmalıdır.
Geleneksel Kullanımı ve Sağlık
Öjenolün lokal uyuşturucu ve antiseptik özellikleri bilinir; diş hekimliğinde bazı geçici dolgu ve pansuman malzemelerinde kullanılır. Halk arasında diş ağrısında bir karanfil tanesi ağrıyan dişin yanında tutulur, ağız kokusu için de karanfil çiğnenir. Bu uygulama ağrıyı geçici olarak hafifletebilir ancak diş tedavisinin yerine geçmez; ağrı sürüyorsa diş hekimine gidilmelidir. Karanfil antioksidan bileşikler bakımından zengindir; ancak toksin attığı, yorgunluğu giderdiği, bağırsak parazitlerini temizlediği veya kilo verdirdiği yönündeki iddialar kanıtlanmış değildir.
Dikkat Edilmesi Gerekenler
- Yemeklerde kullanılan küçük miktarlar güvenlidir; ancak yüksek miktarda öjenol karaciğere zarar verebilir.
- Karanfil yağı seyreltilmeden ağız içine ya da cilde sürülmemelidir; yanık ve tahrişe yol açabilir. Çocuklarda karanfil yağının yutulması ciddi zehirlenmelere neden olmuştur; yağ çocukların ulaşamayacağı yerde saklanmalıdır.
- Öjenol kanın pıhtılaşmasını yavaşlatabilir. Kan sulandırıcı ilaç kullananlar, ameliyat olacaklar, hamile ve emziren kadınlar ile karaciğer hastalığı olanlar karanfili çay, yağ ya da takviye olarak kullanmadan önce doktora danışmalıdır.
Sık Sorulan Sorular
Diğer baharat çeşitlerini incelemek için tıklayın.