Kimyon Nedir?
Anavatanı Doğu Akdeniz ve Güneybatı Asya'dır; binlerce yıldır Orta Doğu, Hindistan ve Akdeniz mutfaklarında kullanılır. Bugün dünyanın en büyük üreticisi Hindistan'dır; Türkiye, İran ve Suriye de önemli üreticiler arasındadır. Kimyona özgü sıcak, topraksı ve hafif acımsı koku, uçucu yağındaki kuminaldehit bileşeninden gelir.
Bitkinin Özellikleri
Kimyon 30–50 cm boylanan, ince ve dik gövdeli, üst kısmı dallanan bir bitkidir. Yaprakları iplik gibi ince parçalıdır. Yaz başında açan beyaz ya da pembemsi küçük çiçekleri şemsiye biçiminde kümeler oluşturur. Meyveleri yaklaşık 4–6 mm uzunluğunda, ince uzun, boyuna çizgili ve grimsi kahverengidir. Sıcak ve kurak iklimi sever; meyveler olgunlaşınca hasat edilip kurutulur.
Kimyonla Karıştırılan Baharatlar
- Karaman kimyonu (Carum carvi): Aynı familyadan, ancak tadı daha tatlımsı ve anasonu andıran ayrı bir türdür.
- Çörek otu (Nigella sativa): Bazı yörelerde ve yabancı dillerde siyah kimyon diye anılsa da düğünçiçeğigiller familyasından, kimyonla akraba olmayan bir bitkidir.
Mutfakta Kullanımı
Kimyon Türk mutfağının en çok kullanılan baharatlarından biridir. Köftelerde, sucukta, kuru fasulye ve nohut yemeklerinde, mercimek çorbasında, içli köftede ve et yemeklerinde tane ya da toz olarak kullanılır; baklagillerle eşleşmesi gelenekseldir. Tane kimyon kuru bir tavada birkaç saniye kavrulduğunda aroması belirginleşir, yakılırsa acılaşır. Hint mutfağında da tane kimyon kızgın yağda kavrularak yemeklerin başında kullanılır; garam masala gibi baharat karışımlarının da temel bileşenlerindendir. Meksika ve Kuzey Afrika mutfaklarında da et yemekleri, baklagiller ve sosların vazgeçilmez baharatlarından biridir. Aroması güçlü olduğu için az miktarda kullanılmalı, yemeğin tadını bastırmamasına dikkat edilmelidir.
Tane kimyon hava almayan bir kapta, ışık ve nemden uzakta uzun süre aromasını korur; toz kimyon daha çabuk bayatladığı için küçük paketler halinde alınması önerilir.
Kimyon Çayı, Besin Değeri ve Dikkat Edilmesi Gerekenler
Kimyon çayı için 1 çay kaşığı tane kimyon hafifçe ezilir, üzerine 1 su bardağı kaynar su dökülür, kapağı kapalı olarak 5–10 dakika demlendirilip süzülür. Halk arasında kimyon çayı yemek sonrası gaz ve şişkinlik için içilir. Bazı küçük çalışmalar kimyonun sindirim şikâyetlerini hafifletebileceğini düşündürse de kimyon bir hastalığı tedavi etmez.
Kimyonun 100 gramı yüksek miktarda demir içerir; ancak yemeklerde bir iki gram kullanıldığı için kansızlık açısından anlamlı bir demir kaynağı sayılmaz. Kan şekerini ve kolesterolü düşürdüğü yönündeki bulgular kesin değildir.
- Yemeklerde kullanılan miktarlar güvenli kabul edilir.
- Hamile ve emziren kadınlar, diyabet ilacı ya da kan sulandırıcı kullananlar, ameliyat olacaklar, böbrek veya karaciğer hastalığı olanlar kimyonu çay, yağ ya da takviye olarak düzenli kullanmadan önce doktora danışmalıdır.
- Toz kimyon doğrudan suyla yutulmamalıdır; boğazı tahriş edebilir ve öksürüğe yol açabilir.
Sık Sorulan Sorular
Diğer baharat çeşitlerini incelemek için tıklayın.