Yenibahar
📖 İçindekiler
Yenibahar Nedir?
Yenibahar, mersingiller (Myrtaceae) familyasından Pimenta dioica ağacının olgunlaşmadan toplanıp kurutulmuş meyvelerinden elde edilen bir baharattır. Halk arasında dolma bahar ya da kısaca bahar olarak da bilinir. Anavatanı Jamaika ve Orta Amerika'dır; dünyada en çok Jamaika yenibaharı tanınır. Kokusu tarçın, karanfil ve muskat cevizinin karışımını andırdığı için İngilizcede allspice adını almıştır. Taneleri karabibere benzese de karabiberle ya da acı biberle akrabalığı yoktur.
Nasıl Elde Edilir?
Yenibahar ağacı 10 metreyi aşabilen, her dem yeşil bir ağaçtır. Meyveler yeşilken, tam olgunlaşmadan toplanır; çünkü olgunlaştıkça aromalarını kaybederler. Toplanan meyveler güneşte ya da kurutma makinelerinde kurutularak kırmızımsı kahverengi, sert ve bezelye büyüklüğünde tanelere dönüşür. Aromanın büyük kısmını, karanfilde de bulunan öjenol verir. Tane olarak ya da öğütülerek satılır; taneleri kırıldığında yoğun ve keskin bir koku yayması tazeliğin işaretidir.
Türk Mutfağında Kullanımı
Yenibahar Türk mutfağında özellikle pirinçli iç harçlarda kullanılır:
- Zeytinyağlı yaprak sarması, biber ve patlıcan dolması
- Midye dolma ve iç pilav
- Bazı köfte ve kıymalı harçlar
- Turşu ve salamuralar (tane olarak)
Dünya mutfağında ise Jamaika'nın jerk baharat karışımında, Orta Doğu'nun et yemeklerinde, Avrupa'da kek, kurabiye ve et ürünlerinde yer alır. Aroması güçlü olduğundan az kullanılır; dolma ve pilav tariflerinde miktar çoğunlukla çay kaşığıyla ölçülür.
Tane yenibahar et suyu, haşlama ve turşu gibi sulu hazırlıklarda bütün olarak kullanılabilir; servisten önce çıkarılması ağızda sert bir tane kalmasını önler. Toz yenibahar ise iç harçlara pirinçle birlikte eklenir ve harç pişerken aromasını yayar. Dolma içlerinde tarçın, kuş üzümü, dolmalık fıstık ve kuru nane ile sık kullanılan bir eşleşmedir.
Seçimi ve Saklanması
Tane yenibahar, toz yenibahara göre aromasını çok daha uzun korur; kullanmadan hemen önce havanda ya da baharat değirmeninde öğütmek en iyi sonucu verir. Hava almayan, ışık geçirmeyen bir kapta, serin ve kuru bir yerde saklanmalıdır. Toz yenibahar birkaç ay içinde kokusunu kaybetmeye başlar; kokusu zayıflamış baharat yemeğe beklenen tadı vermez.
Besin Değeri ve Dikkat Edilecekler
Yenibahar yemeklerde çok az miktarda kullanıldığından vitamin ve mineral açısından anlamlı bir katkı sağlamaz. Halk arasında hazımsızlık ve gaz şikâyetleri için kullanılır; ancak bu kullanım geleneksel olup tedavi yerine geçmez.
- Yenibahar uçucu yağı yoğun öjenol içerir; ciltte ve ağız içinde tahrişe yol açabilir. Seyreltilmeden cilde sürülmemeli, yutulmamalıdır.
- Yemeklerde kullanılan miktarlar güvenli kabul edilir. Ancak yağı ya da yoğun takviyeleri hamilelik ve emzirme döneminde, kan sulandırıcı ilaç kullananlarda, karaciğer ya da böbrek hastalığı olanlarda kullanılmadan önce doktora danışılmalıdır.
- Her baharat gibi aşırı miktarda tüketildiğinde mide rahatsızlığına yol açabilir.
Sık Sorulan Sorular
Diğer baharatları incelemek için tıklayın.
