Antep Fıstığı nedir?

Antep Fıstığı Nedir?

Türkiye'de başta Gaziantep olmak üzere Şanlıurfa, Siirt, Adıyaman, Kahramanmaraş ve çevre illerde üretilir. Türkiye; ABD ve İran ile birlikte dünyanın önde gelen Antep fıstığı üreticileri arasındadır. Antep fıstığı Türkiye'de coğrafi işaretle korunan ürünlerden biridir.

Yetiştiriciliği

Antep fıstığı ağacı sıcak ve kurak yazları, serin kışları sever; kurağa dayanıklıdır. Erkek ve dişi çiçekler ayrı ağaçlarda bulunur, tozlaşma rüzgârla olur; bu nedenle bahçelerde meyve veren dişi ağaçların yanına belirli oranda erkek ağaç dikilir. Güneydoğu Anadolu'da fıstık, çoğunlukla menengiç ve bıttım gibi yabani Pistacia türleri üzerine aşılanarak yetiştirilir. Ağaç meyveye geç yatar ve tam verime ancak uzun yıllar sonra ulaşır. Bir yıl bol, ertesi yıl az ürün vermesi (periyodisite) Antep fıstığının bilinen bir özelliğidir; bu yüzden ağaç başına verim yıldan yıla büyük farklılık gösterir.

Hasat ve Çeşitler

Türkiye'de hasat yaz sonunda yapılır; zamanlama fıstığın nerede kullanılacağına göre değişir:

• Boz iç (yeşil iç): Meyve tam olgunlaşmadan, genellikle Temmuz sonu ve Ağustos başında toplanır. İçi koyu yeşil ve aromalıdır; baklava, kadayıf ve dondurmada tercih edilir.
• Olgun fıstık: Dış zarı kırmızımsı renge döndüğünde, genellikle Ağustos ve Eylül aylarında hasat edilir. Halk arasında kırmızı fıstık denmesi bu dış zardan gelir; içi kırmızı değil, sarımsı yeşildir. Kavrulup çerezlik olarak tüketilir.

Türkiye'de yetiştirilen başlıca çeşitler arasında Uzun, Kırmızı, Halebi ve Siirt sayılabilir. ABD'de en yaygın dişi çeşit Kerman'dır; Peters ise meyve vermeyen, tozlayıcı olarak dikilen erkek bir çeşittir.

Mutfakta Kullanımı

Antep fıstığı Türk mutfağında özellikle tatlılarla özdeşleşmiştir. Baklava, katmer, şöbiyet, fıstıklı sarma, kadayıf, lokum, helva ve dondurmada kullanılır. Gaziantep mutfağında fıstıklı kebap gibi et yemeklerine de girer. Kavrulmuş, tuzlu ya da tuzsuz olarak çerez şeklinde tüketilir; öğütülerek fıstık ezmesi ve kremalara dönüştürülür, pilav ve salatalara serpilir.

Besin Değeri ve Saklama

Antep fıstığı enerji yoğun bir besindir; 100 gramında yaklaşık 560 kcal bulunur. İyi bir bitkisel protein ve lif kaynağıdır; B6 vitamini, tiamin, bakır, manganez, fosfor ve potasyum içerir. Yağının büyük bölümü doymamış yağ asitlerinden oluşur ve kuruyemişler arasında lutein ve zeaksantin içeriğiyle öne çıkar. Araştırmalar, ölçülü kuruyemiş tüketimini dengeli beslenme içinde kalp-damar sağlığıyla ilişkilendirmektedir; enerji değeri yüksek olduğundan bir avuç kadar porsiyon yeterlidir.

• Hava almayan bir kapta, serin, kuru ve karanlık bir yerde saklanmalıdır; yağ oranı yüksek olduğu için zamanla acılaşır. Buzdolabında daha uzun süre tazeliğini korur.
• Küflü, kötü kokulu ya da acımsı tat veren fıstık yenmemelidir; küf mantarları aflatoksin adı verilen zehirli maddeler üretebilir.
• Kuruyemiş alerjisi olanlar Antep fıstığından uzak durmalıdır. Tuzlu fıstık sodyum alımını artırır.

Sık Sorulan Sorular

Diğer kuruyemişleri incelemek için tıklayın.